محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
931
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
مع الكاف التازى غالوك و غابوك - [ اول بضم لام و دوم بضم باى تازى ] مهرهء كمان گروهه باشد [ 1 ] . مثالش استاد خسروى گويد : شعر « 1 » كمان گروههء زرين شده بچرخ هلال * ستارگان همه غالوكهاى « 2 » سيم اندود غشاك - [ بشين معجمه . به وزن مغاك ] گنده و ناخوشبو باشد [ 2 ] . مثالش استاد طيان گويد : بيت از دهان تو همىآيد غشاك * پير گشتى ريخت مويت از هباك غوشاك - [ بشين معجمه - به وزن دوشاب ] سرگين ستور كه آن را خشك كنند و غوشاى « 3 » نيز گويند و در فرهنگ بمعنى خوشهء انگور و خرما و امثال آن نيز آمده [ 3 ] . غولك - كوزهاى كه تمغاچيان و محترفه زر در آن اندازند . غاك - در فرهنگ به دو معنى است : اول فتنه و آشوب باشد ؛ دوم آواز كلاغ را گويند . غمازك - [ بفتح غين و زاى معجمه و تشديد ميم ] چوبكى كه بر شست ماهى بندند و آن در آب فرو نمىرود ، اما چون ماهى بقلاب مىآويزد آن غمازك فروميرود و معلوم مىشود كه ماهى بقلاب آويخته است « 4 » . غساك - [ بسين مهمله - به وزن مغاك ] فرغند باشد كه بر درخت پيچد و بخشكاند و آن را بتازى عشقه خوانند . غسك - [ بفتح غين و سين مهمله ] كرمكى كه مردم را بگزد و خون بمكد [ 4 ] . مثالش مسعود سعد گويد : بيت « 5 » دوشم همه شب غسك چو شمشير بخست * اندام مرا چو ناخن شير بخست تن را پس و پيش و زبر و زير بخست * تا اين بن خايه و سر كير بخست و خواجه عميد لويكى نيز گويد : [ بيت ] باده كه دردسر دهد خاك بهست مطرحش * مفرش اگر حرير شد سوختنيست از غسك غمخورك - بمعنى بوتيمار باشد [ 5 ] .
--> ( 1 ) - كلمه از « ن » است . ( 2 ) - « س » : خالوكهاى . ( 3 ) - « س » : عوشاى . ( 4 ) - كلمه از « ب » است . ( 5 ) - « س » ندارد . ( 1 ) در برهان بمعنى خود كمان گروهه نيز هست . ( 2 ) در برهان بوى ناخوش و گندگى دهان است كه به عربى بخر گويند و اين تعبير درستتر است . ( 3 ) در برهان غوشاك معنى محوطه و چارديوارى كه شبها گاوان و گوسفندان و ديگر حيوانات آنجا بسر برند نيز دارد و معنى سرگين خشك حيوانات فقط . و اما غوشاى را نيز بمعنى جاى چارپايان و سرگين خشك حيوانات و خوشهء گندم و جو گفته است . ( 4 ) ساس . ( 5 ) غمخور نيز به اين معنى است .